-
Wat doet het lectoraat?
Het lectoraat Morele Vorming doet praktijkgericht onderzoek, ontwikkelt kennis en verzorgt lezingen, publicaties en cursussen op het gebied van morele vorming en burgerschap, de identiteit van de school en de leraar als persoon. We richten ons daarbij op onderwijs aan kinderen tot achttien jaar en op de opleiding voor dit beroepsdomein, in het bijzonder de opleiding pabo/ de Educatieve Academie, waar het lectoraat onderdeel van is. Het lectoraat draagt bij aan het uitvoeren van praktijkgericht onderzoek aan de Educatieve Academie.
Wat willen we?
Het lectoraat Morele Vorming wil door middel van praktijkgericht onderzoek een bijdrage leveren aan de verbetering van de moreel vormende taak van het onderwijs in relatie tot de levensbeschouwelijke identiteit van de school en met aandacht voor de centrale rol van de persoon van de leraar (in opleiding).
Domein
Het domein van het lectoraat is morele vorming en identiteit. Centraal staat de dagelijkse opgave van leerkrachten en leraren om kinderen mede te vormen tot volwassen en moreel verantwoordelijke burgers.
Pedagogische opdracht
Dit domein sluit aan bij wat ‘de pedagogische opdracht van het onderwijs’ wordt genoemd. Het belang van de pedagogische taak wordt steeds meer onderkend. Tegelijk wordt deze taak in toenemende mate als complex ervaren, door druk vanuit samenleving en overheid, door de toename van psycho-sociale problemen bij leerlingen en door onzekerheid over opvoedingsverantwoordelijkheden van de school in relatie tot ouders en andere maatschappelijke instellingen. Nodig zijn een sterke visie en een adequate benadering van morele vorming als kern van de pedagogische opdracht.
Deugd-ethische visie
We kiezen in het bijzonder voor een deugd-ethische benadering, omdat deze bij uitstek pedagogisch is en diepe wortels heeft in het klassieke denken en de christelijke traditie. In een deugd-ethische benadering van morele vorming gaat het om de ontwikkeling van goede, duurzame karaktereigenschappen (deugden) van de persoon, waaruit moreel handelen voortkomt. De deugden worden gedragen door een gemeenschap en komen voort uit een visie op het 'gemeenschappelijk goede'.
Voor morele vorming in het onderwijs betekent dit onder meer dat de persoonsvorming van de leerling centraal staat. Daarbij spelen de leraar als moreel voorbeeld en rolmodel en de school als gemeenschap een belangrijke rol.
Praktijkgericht onderzoek
Het lectoraat doet praktijkgericht onderzoek en hanteert daarbij diverse onderzoeksmethoden, afhankelijk van onderzoeksvragen en opdrachten. Veelal wordt een combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksmethoden gebruikt.
Kwantitatieve methodes betreffen meestal vragenlijsten die uitgezet worden onder leraren, leerlingen en/of ouders, bijvoorbeeld om inzicht te verkrijgen in opvattingen over opvoeding . Ook worden vragenlijsten gebruikt om 0- en eindmetingen te verrichten, ter ondersteuning van kwalitatief explorerend onderzoek. Op dit moment wordt gewerkt aan het ontwikkelen van een scan ‘moreel schoolklimaat’ waarin diverse eerder uitgevoerde vraagmethoden worden gecombineerd.
Het kwalitatieve onderzoek betreft onder meer diepte-interviews, individueel dan wel in de vorm van focusgroepgesprekken. Ook is eigen experimenteel onderzoek ontwikkeld in de vorm van dagboek- en logboekonderzoek. Dit blijkt niet alleen een effectieve methodiek te zijn om inzicht te krijgen in het handelen van leraren en leerlingen in concrete (morele) situaties. Ook stimuleert het de reflectie van leraren en leerlingen zelf.
Kenniskring en partners
Aan het lectoraat is een kenniskring verbonden van onderzoekers en (Pabo)docenten. De kenniskring staat onder leiding van de lector, Pieter Vos. In diverse projecten werken we samen met scholen uit primair en voortgezet onderwijs en met onderzoekpartners. Daarnaast kunnen ook studenten (onder supervisie van het lectoraat of andere onderzoekers) binnen hun leergang Onderzoeksvaardigheden bijdragen aan het uitvoeren van onderzoek. Het onderzoek is gericht op kwaliteitsverhoging van de onderwijs- en opleidingspraktijk.
Drie onderzoeksthema’s
1. Morele vorming en burgerschapsvorming.
In deze onderzoekslijn wordt een deugd-ethisch concept van morele vorming ontwikkeld dat maatschappelijk relevant is en toegesneden is op de dagelijkse onderwijspraktijk in het basis- en voortgezet onderwijs. Ook wordt onderzocht hoe vanuit deze benadering invulling kan worden gegeven aan burgerschapsvorming.
2. Vorming en de identiteit van de school.
In deze lijn van onderzoek staat het thema vorming in verband met de levensbeschouwelijke identiteit van de school. Het gaat hierbij zowel om visievorming op het thema identiteit (en diversiteit), alsook om de doorwerking in de onderwijspraktijk.
3. De persoon van de leraar.
In dit onderzoeksgebied gaat het om de vraag: leraar wie ben je? De morele aspecten van het leraarschap staan centraal. We onderzoeken hoe leraren vanuit hun persoon de morele dimensie van hun beroep vormgeven en hoe ze inhoud geven aan ‘waardevolle momenten’ in hun contact met leerlingen.
-
Het lectoraat Morele Vorming houdt zich bezig met verschillende projecten. Hieronder een overzicht van de projecten.
De diepte in op de brede school
Aangemoedigd door beleid van landelijke en lokale overheden kiezen steeds meer basisscholen voor het concept ‘Brede school’. Het blijkt echter dat de inhoudelijke samenwerking tussen professionals van de partnerorganisaties in de praktijk moeizaam verloopt. Een belangrijke belemmering voor samenwerking is de onzekerheid of de ‘eigenheid’ van de eigen school of organisatie aanwezig én herkenbaar blijft in onderscheid van de andere partijen. Pedagogische medewerkers en managers van basisscholen, kinderopvang en welzijnsorganisaties die samen Brede scholen vormen, stellen zichzelf de vraag hoe en op welke basis te komen tot goede samenwerking. Deze vraag vormt de aanleiding voor het project ‘De diepte in op de Brede school’. Dit project start in 2011.
Onderzoek vorming voor de Onderwijsraad
In opdracht van de Onderwijsraad heeft het lectoraat een onderzoek uitgevoerd naar taakopvatting, praktijk, competenties, belemmeringen en behoeften van docenten betreffende vorming en persoonsontwikkeling. Het onderzoek is gedaan in het kader van een vraag van de Eerste Kamer der Staten-Generaal aan de Onderwijsraad om advies uit te brengen over het thema ‘vorming en persoonsontwikkeling in het onderwijs’. De Onderwijsraad heeft daartoe een verkenning uitgevoerd, waarvan het onderzoek dat is uitgevoerd door het lectoraat deel uitmaakt. Tevens zijn essays geschreven, waaronder een essay van Pieter Vos over vorming in het voortgezet onderwijs.
Moreel Competent
Hoe kunnen docenten in het voortgezet onderwijs vorm en inhoud geven aan hun moreel vormende taak? Wat is kenmerkend voor de moraliteit en leefwereld van leerlingen? Hoe kunnen leerlingen goed worden voorbereid op hun rol in de samenleving? Deze vragen stonden centraal in het tweejarig innovatieprogramma Moreel Competent, grotendeels gefinancierd door een RAAK-Publieksubsidie.
Docenten uit het VO en onderzoekers van het lectoraat zijn met elkaar aan de slag gegaan om de vier deelprojecten van het project uit te voeren. Lees hier meer over de opbrengsten: twee onderzoeksrapporten, twee boeken, acht leskaternen en 15 deugdenposters, en natuurlijk alle praktijkkennis die de scholen ten goede komt.
Waardenvol onderwijs
Dit project betreft een onderzoek naar waardenvol onderwijs bij tien leerkrachten uit het scholencluster vgpo Accretio te Zwolle. Het bevat zowel een literatuurverkenning en een schets van het theoretisch kader als ook een kwalitatief onderzoek in de vorm van logboekanalyses en diepte-interviews. Het onderzoek is uitgevoerd door kenniskringleden/ opleidingsdocenten (Stamhuis en Buchner) en heeft het karakter van ontwerp- en ontwikkelonderzoek. Het onderzoek ging gelijk op met training en kennisontwikkeling.
Waardenonderzoek hogeschool
Een onderzoek naar de beleving van waarden op een hogeschool. Voor dit onderzoekzijn diverse instrumenten gebruikt, varierend van vragenlijsten tot diepteinterviews en documentanalyses.
De persoonlijke missie van de leerkracht
In dit project is onderzoek uitgevoerd naar de persoonlijke missie van leerkrachten binnen een schoolvereniging in het primair onderwijs. Het onderzoek beoogt inzicht te krijgen in de door de onderzochten 'beleefde identiteit' van de school/ vereniging.
Goed opgevoed - Morele Vorming vo
Het lectoraat deed onderzoek op twee scholen voor voortgezet onderwijs. Kenniskringleden Gerrit van der Meulen en Marry Biemond onderzochten welke ideeen rond moreel denken en moreel gedrag leven bij leerlingen van VMBO (GT), klas 3 en 4, alsmede bij hun ouders en docenten.
Mores léren: morele vorming op de basisschool
Dit project was gericht op de samenwerking tussen school en ouders op het gebied van morele vorming. Wat moet volgens ouders op school worden uitgedragen, wat wil de school zelf overbrengen en wat vinden leerlingen eigenlijk belangrijk. Er zijn twee onderzoeksrapporten opgeleverd. Een verkorte versie is te downloaden op de HBO-kennisbank.
De school als morele gemeenschap
Het lectoraat doet momenteel onderzoek op twee scholen voor christelijk voortgezet onderwijs. Deelnemende scholen zijn het Driestarcollege in Gouda (reformatorisch) en het Greijdanuscollege in Zwolle (Gereformeerd).
Zo zijn onze manieren: burgerschap op de basisschool
In dit project is kennis over en een visie op burgerschap ontwikkeld. Ook hebben twee basisscholen concreet handen en voeten gegeven aan burgerschap en sociale integratie.
Peilingen in het po en vo
In 2006 zijn in het po en het vo verkennende onderzoeken uitgevoerd (gestructureerde interviews). De verkenning in het vo heeft gediend als basis voor de Raak-aanvraag Moreel competent. Klik hier voor de peiling in het vo en hier voor de peiling in het po.
-
Het lectoraat Morele Vorming organiseert regelmatig symposia. Hieronder vindt u de data van symposia die gepland staan en informatie over reeds gehouden symposia.
Jong - mores en sores van jongeren van nu (25 november 2010)
Hoe staat het er in werkelijkheid voor met de moraliteit van (christelijke) jongeren? Welke waarden en idealen hangen ze aan? Wat houdt hen bezig en waar zitten ze mee? Wat mag je in moreel opzicht eigenlijk verwachten van pubers die nog volop in ontwikkeling zijn? En wat betekent dat alles voor de manier waarop opvoeders, kerkenwerkers, jeugdwerkers, docenten en ieder die met jongeren te maken heeft met de jeugd zouden moeten omgaan? Deze vragen staan centraal in een publicatie van het lectoraat en ForumC getiteld Jong. Mores en sores van jongeren van nu dat op 25 november werd gepresenteerd op het symposium Jong.
Doe me een deugd (7 april 2010)
Op 7 april werd het boek Doe me een deugd gepresenteerd tijdens het gelijknamige symposium. Deugden werden een tijdlang geassocieerd met braafheid en burgermansfatsoen, maar nu mogen deugden weer. Ze zijn zelfs in. Deugden worden gezien als dat wat ze vanouds zijn voortreffelijke eigenschappen die het nastreven waard zijn. Ook in opvoeding en onderwijs worden de deugden herontdekt. Want welke opvoeder wil niet dat zijn kind een geduldig, betrouwbaar, zorgzaam, rechtvaardig, vrijgevig en verdraagzaam mens wordt?
-
Er verschijnen regelmatig publicaties van het lectoraat Morele Vorming. Hieronder een overzicht van publicaties die in 2011 zijn verschenen.
1. Wetenschappelijk/onderzoeksrapporten
2. Vakpublicaties/bijdragen aan onderwijsveld
1. Wetenschappelijk/onderzoeksrapporten
Muynck, A. de, Hegeman, J.H. & Vos, P.H. (Eds.). (2011). Bridging the Gap. Connecting Christian Faith and Professional Practice. Proceedings of the European Iapche-Conference 2009. Sioux Centre: Dordt Press.
Muynck, A. de, Hegeman, J.H. & Vos, P.H. (2011). Introduction. In A. de Muynck, J.H. Hegeman & P.H. Vos (Eds.). Bridging the Gap. Connecting Christian Faith and Professional Practice. Proceedings of the European Iapche-Conference 2009, pp. 5-10. Sioux Centre: Dordt Press.
Vos, P.H. (2011). What Really Matters in Connecting Faith and Professional Practice. Response to Stephan Holthaus. In A. de Muynck, J. Hegeman & P.H. Vos (Eds.), Bridging the Gap. Connecting Christian Faith and Professional Practice. Proceedings of the European Iapche-Conference 2009, pp. 49-52. Sioux Centre: Dordt Press.
Vos, P.H. (2011). After Duty. The Need for Virtue Ethics in Moral Formation. In A. de Muynck, J. Hegeman & P.H. Vos (Eds.). Bridging the Gap. Connecting Christian Faith and Professional Practice. Proceedings of the European Iapche-Conference 2009, pp. 143-157. Sioux Centre: Dordt Press.
Stamhuis, E. (2011). Leerkracht, wie ben je? Onderzoeksverslag Waardenvol Onderwijzen (verslag van een onderzoek onder leraren in het basisonderwijs naar de invulling van niet geplande ‘waarden’volle lesmomenten), Zwolle: lectoraat morele vorming. (Gepubliceerd op www.hbo-kennisbank.nl)
2. Vakpublicaties/bijdragen aan onderwijsveld
Jagt, W. van der & Vos, P.H. (red.) (2011). Moraal in het klaslokaal. De morele kwaliteit van het leraarschap (Dixit-reeks), Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
Vos, P.H. (2011). Inleiding: over moraal in het klaslokaal, in W. van der Jagt & P.H. Vos (red.), Moraal in het klaslokaal. De morele kwaliteit van het leraarschap (Dixit-reeks 6), pp. 10-23, Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
Vos, P.H. (2011). Morele vorming en deugdethiek, in W. van der Jagt & P.H. Vos (red.), Moraal in het klaslokaal. De morele kwaliteit van het leraarschap (Dixit-reeks 6), Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
Vos, P.H. (2011). Onderwijs als morele praktijk, in W. van der Jagt & P.H. Vos (red.), Moraal in het klaslokaal. De morele kwaliteit van het leraarschap (Dixit-reeks 6), pp. 39-51, Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
Stamhuis, E. (2011). De professionele identiteit van de leraar, in W. van der Jagt & P.H. Vos (red.), Moraal in het klaslokaal. De morele kwaliteit van het leraarschap (Dixit-reeks 6), pp. 52-67, Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
Jagt, W. van der (2011). De morele ontwikkeling, in W. van der Jagt & P.H. Vos (red.), Moraal in het klaslokaal. De morele kwaliteit van het leraarschap (Dixit-reeks 6), pp. 52-67, Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
Meester-Van Laar, A. (2011). Morele opvattingen van leerlingen in beeld, in W. van der Jagt & P.H. Vos (red.), Moraal in het klaslokaal. De morele kwaliteit van het leraarschap (Dixit-reeks 6), pp. 84-93, Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
Jagt, W. van der & G. van der Meulen (2011). Lesgeven rond morele vorming, in W. van der Jagt & P.H. Vos (red.), Moraal in het klaslokaal. De morele kwaliteit van het leraarschap (Dixit-reeks 6), pp. 94-109, Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
Biemond, M. (2011). De school als morele gemeenschap, in W. van der Jagt & P.H. Vos (red.), Moraal in het klaslokaal. De morele kwaliteit van het leraarschap (Dixit-reeks 6), pp. 138-152, Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
Vos, P.H. (2011). Oriëntatie voor het leven. Vorming in het voortgezet onderwijs, in: Onderwijsraad, Essays over vorming in het onderwijs, pp. 35-48. Den Haag: Onderwijsraad 2011.
Vos, P.H. (2011). A virtue-ethical approach to education, Reformed Academic 11 april 2011 (zie www.reformedacademic.blogspot.com)
Meulen, G. van der (2011). 'Aldus leden der kerk, nuttige burgers van de staat'. De opvattingen van Groen van Prinsterer over burgerschap, Transparant. Tijdschrift van de Vereniging van Christen-Historici 22 (3), 14-19.
Biemond, M., Gouwe-Dingemanse, E. van der & Meulen, G. van der (2011). Een waardevolle samenleving. Veranderende waarden van orthodox protestants-christelijke ouders en jongeren in vergelijking met islamitische gezinnen. In N. Broer e.a. (red.), Grenzeloze pedagogiek tussen wetenschap en praktijk, pp. 85-96, Gouda: uitgave Driestar educatief.
-
Workshops
Het lectoraat Morele Vorming kan lezingen en workshops verzorgen over morele vorming in het primair en voortgezet onderwijs. Voor enkele voorbeelden klik hier.
Neemt u voor meer informatie contact op met het secretariaat via lectoraatmv@gh.nl of tel nr. 038 - 425 55 42.
Materialen
Leskaternen Morele Vorming voor het VO
In het kader van het project Moreel Competent zijn katernen ontwikkeld voor leerlingen in het Voortgezet Onderwijs. Aan de katernen werkten diverse leerkrachten uit het VO mee. De katernen zijn geschikte handreikingen om in de klas meer aandacht te geven aan de morele vorming van leerlingen. In deze reeks zijn de volgende titels verschenen:
• Respect is een deugd: Voor de (w)aardigheid - leerlingkatern en lerarenhandreiking
• Groeien in deugden: Hoe wil je zijn? - leerlingkatern en lerarenhandreiking
• Verantwoordelijkheid is een deugd: Maatschappelijke stage - leerlingkatern, stageboek en lerarenhandreiking
• Maat is een deugd: De kunst van het genieten - leerlingkatern en lerarenhandreiking
• Vriendschap is een deugd: Van twee kanten - leerlingkatern en lerarenhandreiking
• Eerlijkheid is een deugd: Wie ben jij online? - leerlingkatern en lerarenhandreiking
• Liefde is een deugd: Liefde en seksualiteit - leerlingkatern en lerarenhandreiking
• Zorg voor milieu is een deugd: Afval in de natuur - leerlingkatern en lerarenhandreiking
Daarnaast zijn in deze reeks zijn vijftien prachtige posters opgeleverd waarop deugden worden afgebeeld en een aantal steekwoorden eveneens de essentie van een deugd weergeven. Ze kunnen erg mooi als illustratiemateriaal dienen bij de introductie van een deugd. In deze reeks zijn de volgende deugden op een poster afgebeeld:
barmhartigheid - eerlijkheid - geduld - matigheid - moed - naastenliefde - rechtvaardigheid - respect - toewijding - tolerantie - verantwoordelijkheid - verstandigheid - vriendschap - vrijgevigheid - zorgzaamheid
Downloaden materialen
Alle matarialen die ontwikkeld zijn in dit project mogen op eigen kosten gedrukt worden. Wilt u meer informatie of wilt u een katern of een poster bij ons bestellen? Neem dan contact op met het secretariaat van het lectoraat Morele Vorming via lectoraatmv@gh.nl